17 de novembro de 2017

O xabaril branco

Fragmento de O xabaril branco, de Xosé Benito Calvo Rego, nado en La Guaira (Venezuela) o 17 de novembro de 1954, xornalista e escritor galego, coñecido como Tucho Calvo.

MEDO ÓS ARAUCANOS

Cruzaron as xélidas augas do río Negro nun día de intensísimo frío. O vento da cordilleira achegáballe-lo sabor da neve. Moita, moitísima neve, segundo osmaba o Fito, que dese tema podía dar leccións a calquera. Os homes da escolta afirmaban que había máis aló das montañas que marcaban o horizonte un mundo extenso coma un gran mar de xeo, unha xigantesca capa branca que o cubría dende o comezo dos tempos.
...

11 de novembro de 2017

Mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes

O mosteiro de Santa María de Sobrado dos Monxes é un mosteiro cisterciense situado no concello de Sobrado, na comarca da Terra de Melide.

É posible que fora fundado xa no ano 952, e aparece citado xa en documentos de finais do século X, co nome de San Salvador. A historia dos 150 primeiros anos de vida do Mosteiro non está moi estudiada pero sabemos que a principios do século XII o Mosteiro atopábase abandonado. En 1142 Bernardo de Fontaines, san Bernardo, envía desde Claraval (Francia), de onde era abade, unha comunidade de monxes por petición de Fernando Pérez de Traba e a súa sobriña dona Urraca Vermúdez. Así, o 14 de febreiro de 1142, comeza en Santa María de Sobrado a vida monástica cisterciense.

Durante o resto do século XII e o século XIII o Mosteiro desenvolve unha gran actividade espiritual e económica. Consérvanse a capela funeraria da Magdalena, a sala capitular e algunhas partes soltas. Mais tarde veu unha segunda etapa de decadencia que se detén o ano 1498, ao incorporarse o Mosteiro á Congregación de Castela. O Mosteiro recupera gran parte da súa grandeza; a maioría dos edificios que actualmente se conservan, comezan a construírse a partir desta nova época. A monumental igrexa termínase a finais do século XVII e no ano 1708 consagrouse solemnemente.

Santa María de Sobrado sofre unha terceira etapa de decadencia, culminada en 1834: o 21 de setembro daque ano suprimiuse por real orde o Mosteiro. Ao ano seguinte, 1835, a maior parte dos Mosteiros de España son tamén suprimidos, por unha orde xeral e definitiva de desamortización. O Mosteiro de Santa María de Sobrado, os seus edificios e posesións foron vendidos. Iniciouse unha deterioración progresiva dos edificios que acaban converténdose nunha enorme chea de ruínas e
pedras.

No ano 1954, por encargo do cardeal Quiroga, Arcebispo de Santiago de Compostela, o Mosteiro Cisterciense de Viaceli, situado na localidade de Cóbreces (Cantabria) comeza a enorme tarefa de reconstrución do Mosteiro; e no mes de xullo de 1966 envía unha comunidade de monxes. O 25 de xullo de 1966, solemnidade do apóstolo Santiago, comeza novamente a vida monástica cisterciense no Mosteiro de Santa María de Sobrado.

Mais fotos

Web do Mosteiro

10 de novembro de 2017

A Irmandade Fusquenlla

A Irmandade Fusquenlla foi unha irmandade formada en 1431 nas terras de Nuno Freire de Andrade, alcumado O Mao, por mor da extrema dureza con que trataba os seu vasalos. Así a revolta nace entre Pontedeume e Betanzos, pero acaba por estenderse a outras comarcas dos bispados de Lugo, Mondoñedo e Santiago. Ao fronte da revolta estaba Roi Xordo, un fidalgo da Coruña ou Ferrol.

Os séculos XIV e XV son dunha gran conflitividade social. Sucédense diversos enfrontamentos protagonizados polos veciños das cidades de Compostela (a irmandade de Roi Sánchez fundada en 1418 rebélase no 1421 contra o bispo), Ourense (en 1419 unha revolta acaba coa morte do bispo), Lugo e Tui contra o señorío episcopal.

No ano 1431 nas terras de Nuno Freire de Andrade, o Mao, e con motivo da visita do infante Henrique de Aragón a Galicia, o Andrade impón unha nova taxa. A reacción dos seus vasalos ante este novo exceso é inmediata: os viláns, capitaneados por Roi Xordo, derruban algunhas casas fortes, viñas e hortas aos Andrade, estendendo despois as súas accións a comarcas enteiras. Así, tras pórlle lume e derrocar parte do castelo de Betanzos, os irmandiños tentan atacar Compostela, onde fuxira Nuno Freire coa familia. Alí as tropas do arcebispo fanlles fronte e deben retirarse. Sabedores do regreso dos Andrade ao castelo de Moeche, os irmandiños marchan cara el para pórlle sitio, pero son derrotados na batalla do Eume.

En principio a revolta irmandiña de 1431, é outro dos varios enfrontamentos entre as “clases medias” e os grandes señores que se dan na etapa de crise baixomedieval. Mais a dimensión que acada a revolta mereceu o título de primeira guerra irmandiña, aínda sen chegar á xeneralización da guerra que se produciu no 1467.

6 de novembro de 2017

Libro A Coruña en sepia

En 2014 a asociación Iniciativas Culturais e Deportivas Universitarias (INCUDE) solicitou o noso apoio para realizar por vez primeira, co apoio da Deputación da Coruña, un certame de recreación fotográfica, no que publicamos unha serie de fotografías antigas da Coruña animando á xente a facer a mesma toma na actualidade.

Deste xeito ademais dunha actividade lúdica, consistente en buscar o sitio actual, moitas veces complicado, invitábamos á reflexión sobre a evolución da cidade coas suas melloras e as súas desfeitas.

Froito da primeira edición fixóse unha modesta publicación e editamos un pequeno libriño de peto.

Nos anos seguintes repetimos a publicación en internet das fotografías, arredor dunhas vinte cada ano.

Agora ao remate de 2017 plantexamos a mesma idea de animar a meditar sobre o pasado, presente e futuro da cidade a través das fotografías, e realizar de novo un libro coas 30 mellores fotografías en branco e negro, que mais gosten aos socios e simpatizantes.

Queremos contar coa vosa participación, enviando a vosa foto favorita de calquera espazo da cidade anterior a 1970 ao noso correo sepia@palaestra.net

Podes escoller calquera foto que teñas ou ben elexir algunha das que estivemos poñendo estes anos pasados ou mirar as que publica oo grupo coruña onte e hoxe no facebook (PREME). Tamén podes engadila como resposta ao noso propio espazo en facebook @AsociacionPalaestra (PREME)

Hai de prazo ata o 30 de novembro. As fotos con mais "gustames" no facebook serán as publicadas.

En cada foto engadiremos un pequeno texto de historia, para axudar a comprender os cambios acontecidos na nosa cidade.

4 de novembro de 2017

Castelo de Vimianzo

O castelo de Vimianzo, tamén chamado torres de Martelo, é unha fortificación de orixe medieval situada en Vimianzo, que acolle unha mostra permanente de artesanía popular.

Conserva partes do século XIII, aínda que a maioría pertencen aos séculos XIV e XV. O edificio ten planta poligonal irregular adaptándose ao terreo. Componse de tres torres defensivas rectangulares ao redor dun patio de armas ademais da torre da homenaxe, coas súas voadas ameas. As ameas en punta de diamante que antes rodeaban a totalidade do castelo só se conservan na Torre da Homenaxe e no paseo dun dos muros. O seu perímetro está rodeado na súa totalidade por un profundo foso. Tamén conserva o camiño de ronda e no portalón de entrada ao patio pódese velo escudo con cabeza de lobo dos Moscoso.

A proximidade da fortaleza á costa permitíalle controlar as rotas comerciais do mar do Norte, os negocios da sardiña e do sal e os botíns dos barcos que naufragaban nestas costas.

Construído entre finais do século XII e principios do XIII, posiblemente pola familia Mariño de Lobeira. Desta primeira construción apenas queda ningún vestixio, pese a que escavacións
arqueolóxicas levadas a cabo na década dos oitenta descubriron os cimentos dunha gran torre no actual patio de armas.

No ano 1348 o rei Afonso XI confiscou esta fortaleza a Roi Soga Mariño de Lobeira, para venderlla ao arcebispo compostelán Xoan García de Manrique. Pasou despois a mans do duque de Arjona, Fadrique Enriquez e calcúlase que entre 1425 e 1429 pasou por primeira vez a formar parte das propiedades dos Moscoso.

A familia dos Moscoso foi unha liñaxe moi destacada que tiña o seu centro de acción nas terras de
Compostela. Precisamente, co Arcebispado chegarán a ter varios conflitos, un dos de máis sona a prisión do bispo Alonso de Fonseca e Acevedo. O señor Bernal Eáns de Moscoso, como vinganza porque a mitra lle restase poder, meterá nunha gaiola ao bispo e levarao desde Noia ao castelo de Vimianzo. Dise que até foi pendurado dunha cheminea! O secuestro de Alonso durou máis de dous anos, cando finalmente será liberado tras unha guerra a cambio do seu desterro a Redondela. Poucos meses despois deste feito, en 1467, prodúcese un feito decisivo na historia de Galicia e do Castelo, o que se coñece como a Guerra Irmandiña. O pobo cansado pola presión económica exercida polos señores feudais e polos abusos e violencia exercidos sobre eles, decide tomar ao asalto as fortalezas. Este acontecemento vai provocar a fuxida de toda a gran nobreza galega cara a Castela e Portugal, sendo destruídas ou seriamente danadas a maioría das fortificacións existentes. O mesmo lle aconteceu ao Castelo de Vimianzo, que será tomado ao asalto. Actualmente, o primeiro sábado de xullo, celébrase unha festa que lembra este feito histórico.

A rebelión non durou moito. Os nobres escapados reorganizáronse en Portugal e Castela e, coa axuda da aristocracia local, emprenderon a recuperación das súas posesións no ano 1469. Coa caída dos irmandiños curiosamente será o bispo Alonso de Fonseca e Acevedo, quen estivera preso en Vimianzo o que ordena a reconstrución do Castelo. Porén, uns anos máis tarde, un dos Moscoso, Lopo Sanches de Moscoso, autoproclamado primeiro Conde de Altamira, recuperará Vimianzo pola
forza das armas.

A partir deste momento será o centro da xurisdición señorial de Vimianzo, con dominio sobre Camariñas, Laxe, Zas e Muxía. Dende século XVI co traslado dos Altamira a corte administrarán as súas posesións os alcaides ou meriños.

En 1833 suprímense as xurisdicións señoriais e so Altamira venden o castelo en 1870 a Ramón
Martelo Núñez.

A última gran reforma foi realizada no século XIX por Evaristo Martelo Paumán, Marqués de Almeiras, xa que nesta época o castelo estaba en bastante mal estado polo que acometeu obras para facelo habitable. Posteriormente a súa filla, Dolores Martelo de la Maza, solteira e sen descendencia, cedeu a fortaleza, ironías do destino ao Arcebispado de Santiago, que tanto puxara por el en tempos pretéritos.

En 1936, pouco antes do comezo da guerra civil española, iniciárase un expediente de expropiación do castelo que só se puido facer de xeito simbólico polo entón alcalde republicano Manuel Alborés e o secretario municipal Andrés García Ferreiro. Finalmente en 1973 foi comprado pola Deputación da Coruña, que o acondicionou para a súa visita.

No castelo de Vimianzo podemos ver varios escudos de armas. A maior parte deles pertencen á época en que Martelo reformou o castelo. A cabeza arrincada de lobo orientada cara á dereita cos regueiros de sangue, representa aos Moscoso. Os roeis identifican a familia Castro e os caldeiros son dos Lara.

3 de novembro de 2017

Pedro Osorio

Pedro Osorio de Villalobos, señor de Navia, Burón e Val de Lourenzá, foi un nobre galego que foi xefe da Irmandade no centro de Galicia, en especial no señorío de Santiago, onde participou activamente na destrución do castelo de Rocha Forte.

Era o quinto fillo de Pedro Álvarez Osorio, señor de Villalobos e primeiro conde de Trastámara, que faleceu despois do cerco de Santiago de Compostela. Por matrimonio estaba vinculado á familia dos Moscoso.

Foi derrotado por Pedro Madruga na Almáciga, ás portas de Compostela, e en 1469 quedou preso por Diego de Andrade en Pontedeume onde morreu.

Tivo catro fillos do seu matrimonio con Urraca de Moscoso; Afonso Osorio de Moscoso (que morreu de peste en 1496 en Flandres), Bernal Yáñez de Moscoso, Rodrigo Osorio de Moscoso, segundo conde de Altamira finado o 15 de xaneiro de 1510 en Orán e Álvaro Osorio de Moscoso, dominico bispo de Astorga.

Xa comentamos que curiosamente un dos seus fillos, Rodrigo, casou con Tereixa de Haro e Andrade, filla do seu captor Diego de Andrade.

2 de novembro de 2017

Aforismos de Leonardo

303.- b) Os que teñen os trazos faciais moi pronunciados en relevo e profundidade, son homes bestiais, iracundos e de escaso entendemento.

1 de novembro de 2017

Inicio de PREDADORES

MARIO VARGAS LLOSA
PREDADORES

O escritor norteamericano Paul Theroux, autor, entre outras novelas, da divertida A costa do mosquito, e de exitosos libros de viaxes, descubriu hai un tempo que un anticuario británico ofrecía no seu catálogo varios libros seus dedicados de puño e letra ao seu amigo, modelo e mentor, Sir Vidia S. Naipaul. Indignado, pediu explicacións. Unha nova humillación esperábao: no canto de contestarlle Naipaul en persoa, fíxoo a súa nova muller, unha xornalista paquistaní tan bela como expeditiva, que deshaució a Theroux cunhas liñas burlonas. A vinganza deste é un libro infame e entretenidísimo, Sir Vidia's Shadow: a Friendship across Five Continents, que desaconsello comprar, e mesmo botarlle unha ollada nunha libraría, porque quen o faga terminará léndoo de punta a cabo.
Theroux coñeceu a Naipaul -uns dez anos maior que el- hai tres décadas, en Kenia, na Universidade de Makerere, onde ambos traballaban, e quedou fascinado polo talento e a personalidade do escritor indio-trinitario-inglés, a quen as súas espléndidas novelas Unha curva no río e Unha casa para Mr. Biswas xa fixeran famoso. Converteuse no seu discípulo, o seu chofer, o seu mandadero, e, en premio á súa devoción, Naipaul se dignaba de tanto en tanto instruílo sobre os segredos da xenialidade literaria, e, tamén, ás veces, como quen lanza uns cobres a un esmoleiro, sobre a súa concepción do mundo, do ser humano, do Africa e da historia.

...