20 de abril de 2018

Xornadas Irmandiñas

Xornadas Irmandiñas
Organizadas por INCUDE
Centro Universitario de Riazor
Almirante Lángara s. n.
Sábado 21 de abril de 2018
A partir das 19,00 horas

* Partidas do Xogo Irmandiños, creado pola nosa entidade

* Partidas de Carcassone. O xenial xogo de construcción de cidades.

* Partidas de Dixit

* Proba do xogo Los Constructores. Será a primeira vez que probemos este xogo.

Trofeos para os tres primeiros clasificados.

As xornadas nacen para conmemorar que o 25 de abril 1467 empezou a Grande Revolta Irmandiña.

16 de abril de 2018

O Parrote

A porta que se ve non é a chamada de San Miguel, senón a da Cruz, que se abriu en 1767 na nova muralla, levantada uns anos antes en substitución da orixinal do Parrote.

A muralla vella quedara retranqueada e sen utilidade baixo o muro de descarga de Capitanía.

No oco entre as portas foi onde logo colocaron o Hotel “Finisterre”, que na súa orixe era o Hotel "La Solana".

15 de abril de 2018

Veladas Indecentes

Fragmento de Veladas Indecentes, de Manuel María Lourenzo Lourenzo, nado en Ferreira do Valadouro o 15 de abril de 1943.

SlBILA: Ainda a facer o pallaso, Coconut? Seica non sabes pensar noutra cousa?
COCONUT: Non me grites, Sibila. A miña raza ten a culpa. Se no canto de negro angolano fose músico en New York, ainda havias pagar por facé-lo comigo.
SlBILA: Vai-te, babuíno. Aqui ninguén reclama o teu cu negro.
COCONUT: Dá-me a tua menciña e xa verás como me esfumo.
SlBlLA: Atrás.
...

13 de abril de 2018

Actividades co Xogo

Se queres coñecer o noso xogo ou que INCUDE o presente nalgunha actividade relacionada coa Gran Revolta Irmandiña, so tes que escribirnos e contar a vosa idea a incude@udc.es

9 de abril de 2018

Santo Antón

A construción do castelo prolongouse desde o século XVI a boa parte do XVII, períodos durante os cales a cidade viu partir a Armada Invencible, tivo que facer fronte aos ataques ingleses, como o de Drake en maio de 1589, e ao acoso da frota do arcebispo de Burdeos no ano 1639.

Do século XVI ao XVIII foi un edificio defensivo e prisión, e máis tarde foi empregado de novo como lazareto para illar os mariñeiros que chegaban á cidade afectados dalgunha enfermidade infecciosa.

A fortaleza sufriu importantes reformas a partir do ano 1777 para instalar nela o Corpo de Enxeñeiros do Exército, reformas nas que se construíron unha batería baixa, un pequeno porto, unha capela, ameas e a casa do gobernador.

Estas reformas fixéronse necesarias ao quedar obsoleta a súa capacidade defensiva xa que os buques do século XVIII eran máis altos que o castelo, quedando as súas plataformas desprotexidas.

8 de abril de 2018

PERO GARCÍA BURGALÉS

PERO GARCÍA BURGALÉS e AFONSO X?

-Senhor, eu quer'ora de vós saber,
pois que vos vejo tan coitad'andar
con amor, que vos non leixa, nen vos ar
leixa dormir, nen comer,
que farei a que faz mal amor,
de tal guisa que non dormio, senhor,
nen posso contra el conselh'haver?

-Pero García, non poss'eu saber
como vos vós possades emparar
d'amor; segundo quant'é meu cuidar,
que vos non faz muito mal sofrer,
ca tanto mal mi faz a mí amor,
que se eu fosse do mundo senhor,
da-lo-ía por amor non haver!


-Senhor, direi-vos que oí dizer
a quen del foi coitado gran sazón:
esse me disse que por oraçón,
per jajuar, per esmola fazer,
ca por aquesto se partiu del amor;
fazed'esto, quiçá Nostro Senhor
vo-lo fará por esto perder.

-Pero García, sempr'oí dizer
que os conselhos boos, boos son;
farei esso, se Deus mi perdón,
pois lhi per al non posso guarecer;
pois que mi tanto de mal faz amor,
rogarei muito a Nostro Senhor
que mi dé mort'ou mi o faça perder.

6 de abril de 2018

Versión para o móbil

Aínda que é demasiado pronto estamos encauzando a posibilidade de que Irmandiños sexa tamén un xogo para móbil.
A idea é que xa neste primeiro semestre teñamos unha versión de probas para poder xogar en dispositivos mobiles.
Seguiremos informando.

2 de abril de 2018

Castelo de San Diego

Castelo de San Diego

A construción do edificio debeuse á necesidade de establecer unha rede de puntos defensivos na ría coruñesa que evitasen ataques como o realizado polos ingleses en 1589.

No ano 1639 unha frota francoholandesa tentou destruír á española que estaba fondeada na baía. Os disparos efectuados desde Santa Cruz e ao parecer a cadea que se tendeu entre San Antón e San Diego impediron que os atacantes lograsen o seu obxectivo.

No 1923 xa fixeron un primeiro recheo na zona de San Diego co fin de ampliar as instalacións portuarias.

A instalación da refinaría supuxo a desaparición do castelo de San Diego, xa que o peirao petroleiro modificou o litoral neste lugar. En 1963 demoleuse a vella fortificación, que na actualidade é lembrada pola rúa que leva o seu nome na zona da Cubela, non moi lonxe do lugar onde se situou o castelo. Resultaría inimaxinable noutros países, con maior respecto á historia, que me permitiran o derribo dun castelo do século XVII.

Xa no 1886 o Goberno fixera público o seu desexo de conservar o castelo, mentres a Deputación e o Concello de Oza querían eliminalo.

1 de abril de 2018

PERO DA PONTE e GARCÍA MARTINZ

PERO DA PONTE e GARCÍA MARTINZ

-Don García Martiiz, saber
quería de vós ua ren:
de quen dona quer mui gran ben
e lhi ren non ousa dizer
con medo que lhi pesará,
(e non o posso máis sofrer),
dizede-mi se lho dirá
ou que mandades i fazer.

-Pero da Ponte, responder
vos quer'eu e dizer meu sén:
se ela pode, per alguén,
o ben que lh'el quer, aprender,
sol non lho diga; mais se ja
por al non o pod'entender,
este pesar dizer-lho-á,
e pois servir e atender.

-Don García, como direi
a quen sempr'amei e serví,
atal pesar por que des i
perça quanto ben no mund'hei:
d'eu veer e de lhi falar?
Ca sol viver non poderei,
pois m'ela de si alongar.
E d'esto julgue-nos el-Rei.

-Pero da Ponte, julgar-m'-ei
ant'el-Rei vosqu'e dig'assí:
pois que per outren nen por min,
mia coita non sabe, querrei
dizé-la; e, se s'én queixar,
atan muito a servirei,
que, por servir, cuid'acabar
quanto ben sempre desejei.

-Don García, non poss'osmar
com'o diga, nen o direi;
a quen serví sempr'e amei,
como direi tan gran pesar?

-Pero da Ponte, se m'ampar
Deus, praz-mi que nos julgu'el-Rei.

30 de marzo de 2018

1467 na historia

O ano do inicio da Revolta.

Poucos meses mais tarde de comezar a Revolta o rei de Castela, Henrique IV concedeu á vila de Pontevedra o privilexio dunha feira anual, a celebrar o 24 de agosto, día de san Bartolomeu.


26 de marzo de 2018

A Palloza

Peirao da Palloza.

Vemos a Fábrica de Tabacos, que era un dos grandes edificios da cidade e o mais salientable do antigo barrio dos pescadores, chamado Santa Lucía.

Este espazo era case un pobo dentro da Coruña, ata que o crecemento da cidade absorbeuno no século XIX. Por entón empezaron os cambios urbanísticos que provocaron a desaparición da zona claramente diferenciada do resto do municipio.

Un dos cambios fundamentais foi a chegada do ferrocarril, que fixo necesario trasladar a antiga capela de Santa Lucía, e os cambios seguiron ao longo dos anos, como na construción do viaduto da avenida de Alfonso Molina, que obrigou a recolocar o antigo mercado.

25 de marzo de 2018

JUIÃO BOLSEIRO e JOÁN SOÁREZ COELHO

JUIÃO BOLSEIRO e JOÁN SOÁREZ COELHO

-Joán Soares, de pran as melhores
terras andastes, que eu nunca vi:
d'haverdes donas por entendedores
mui fremosas, quaes sei que ha i,
fora razón; mais u fostes achar
d'irdes por entendedores filhar
sempre quand'amas, quando tecedores?

-Juião, outros máis sabedores
quiseron ja esto saber de min,
e en todo trobar máis trobadores
que tu non és; mais direi-t'o que vi:
vi boas donas tecer e lavrar
cordas e cintas, e vi-lhes criar,
per bõa fe, mui fremosas pastores.


-Joán Soares, nunca vi chamada
molher ama, nas terras u andei,
se por emparament'ou por soldada
non criou més, e máis vos én direi:
enas terras u eu soía viver,
nunca mui bõa dona vi tecer,
mais vi tecer algua lazerada.

-Juião, por estoutra vegada
con outro tal trobador entencei;
fiz-lhe dizer que non dezía nada,
com'or'a ti desta tençón farei;
vi boas donas lavrar e tecer
cordas e cintas, e vi-lhes teer
mui fremosas pastores na pousada.

-Joán Soárez, u soía viver,
non tecen donas, nen ar vi teer
berç'ant'o fog'a dona muit'honrada.

-Juião, tu deves entender
que o mal vilán non pode saber
de fazenda de bõa dona nada.

23 de marzo de 2018

Henrique IV

Este rei era fillo de Xoán II de Castela e de María de Aragón, e medio irmán de Isabel a Católica.

Á idade de 15 anos casou coa infanta Branca de Navarra, da cal non tivo descendencia. Disolto o matrimonio casou logo con Xoana de Portugal. Da unión naceu unha filla, Xoana, lexítima herdeira ao trono. A ambición de Isabel polo poder fixo que fora acusada de ser filla ilexítima de Beltrán de la Cueva; de aí o alcume de Xoana a Beltranexa. Do rei decíase que era impotente, e outros consideran que era homosexual.

Asediado polas revoltas e as exixencias dos nobres, Henrique IV tivo que asinar un tratado polo que nomeaba o seu irmán Afonso lexítimo herdeiro. Tras a morte deste asinou con Isabel o Tratado de Toros de Guisando, segundo o cal a nomea herdeira, deixando a súa filla Xoana fóra da sucesión, a cambio dalgunhas cuestións, entre as cales está que Isabel non casaría sen a aprobación do rei.

En 1469, o rei, ante o matrimonio secreto entre a súa irmá Isabel e Fernando de Aragón, celebrado en Valladolid, considerou violado o tratado e proclamou a súa filla Xoana como herdeira ao trono, xurando publicamente que era filla lexítima. Á súa morte, acaecida en 1474, comezou unha guerra civil entre os partidarios de Isabel e os de Xoana a Beltranexa, que se decidiu o 1 de marzo de 1475 na batalla de Toro. En 1479 terminou a guerra quedando Isabel I como raíña de Castela.

19 de marzo de 2018

Santo Antón

O castelo de Santo Antón foi construído no século XVI, e formaba parte, xunto co castelo de Santa Cruz e o castelo de San Diego, hoxe desaparecido, da rede de castelos e baterías para a defensa da cidade.

No lugar que hoxe ocupa o castelo, e que era un illote próximo ao porto da Coruña, existía a finais da Idade Media unha capela dedicada a santo Antón e nela confinábanse os navegantes con algún mal.

Xa na visita á Coruña de Carlos V o 14 de abril de 1520, o Consello da cidade fíxolle chegar a necesidade existente de contar cunha boa defensa para facer fronte aos ataques dos barcos ingleses.

Non foi ata o ano 1528 que escolleron a illa de Santo Antón como o lugar para a construción dunha fortaleza.

18 de marzo de 2018

JOÁN VÁSQUIZ DE TALAVEIRA

JOÁN VÁSQUIZ DE TALAVEIRA e JOÁN AIRAS

-Joán Airas, ora vej'eu que ha
Deus mui gran sabor de vos destroír,
pois vós tal cousa fostes comedir:
que, de quantas molheres no mund'ha
de todas vós gran mal fostes dizer,
cativ', e non soubestes entender
o mui gran mal que vos sempr'én verrá.

-Joán Vaásquiz, sempr'eu direi ja
de molheres moito mal, u as vir;
ca, porque eu foi end'ua servir,
sempre mi gran mal quis e querrá ja;
por gran ben que lh'eu sabía querer,
casou-s'ora, por mi pesar fazer,
con quen a nunca amou nen amará.

-Joán Airas, non tenh'eu por razón
d'as molheres todas caeren mal,
por end'ua soo, que a vós fal,
ca Deu-lo sabe que é sen razón;
por end'a vós ua tolher o sén
e dizerdes das outras mal por én,
errades vós, assí Deus mi pardón.

-Joán Vaásquiz, todas taes son
que, pois viren que non amades al
senón elas, logo vos farán tal
qual fez a min ua; e todas son
aleivosas; e quen lhis desto ben
disser, atal prazer veja da ren
que máis amar no seu coraçón.

-Joán Airas, vós perdestes o sén,
ca enas molheres sempr'houvo ben
e haverá ja, mais pera vós non.

-Joán Vaásquiz, non dizedes ren,
ca todos se queixan delas por én
senón vós, que filhastes por én don.

16 de marzo de 2018

Pedro Álvarez Osorio

Pedro Álvarez Osorio, non confundir con Pedro Osorio do que xa falamos, era fillo de Alvar Rodríguez Osorio e María Fernández de Sandoval e naceu en 1410 en Vilafranca. Morreu en 1483, sendo un dos máis importantes persoeiros do reino, como Conde de Lemos.

Contraeu matrimonio en 1433 coa súa tía Beatriz Henríquez de Castro, quen loitara para recuperar os títulos que o rei Xoán II de Castela confiscara ao seu irmán Fadrique. En xuño de 1456 Henrique IV  estipulou que o título de conde de Lemos -anteriormente ligado ao de Trastámara e Sarria- pasase a ter carácter hereditario.

Era o sogro de Pardo de Cela, e xa temos indicado algunha vez a famosa conversa:

... e dize el dicho testigo que al dicho tiempo Pardo de Cela, mariscal, dixera al dicho Conde que inchiese los carballos de los dichos basallos, e quel dicho Conde dixera que no queria, que no se abia de mantener de los carballos 

Hai unha fundación en Ponferrada que leva o seu nome: www.pedroalvarezosorio.org

12 de marzo de 2018

Peirao

Actividade no porto.

Un cargueiro a vela.

Polas construccións parece estar no chamado Peirao de Linares Rivas e que algúns coñecían como  do Garás.

A foto é dos anos trinta do século XX, cando aínda eran frecuentes estes barcos.

11 de marzo de 2018

JOÁN GARCÍA DE GUILHADE

JOÁN GARCÍA DE GUILHADE e LOURENÇO

-Lourenço jograr, has mui gran sabor
de citolares, ar queres cantar;
des i ar filhas-te log'a trobar
e t.es-t'ora ja por trobador;
e por tod'esto ua ren ti direi:
Deus me cofonda, se hoj'eu i sei
destes mesteres qual fazes melhor.

-Joán García, soo sabedor
de meus mesteres sempr'adeantar,
e vós andades por mi os desloar;
pero, non sodes tan desloador
que, con verdade, possades dizer
que meus mesteres non sei ben fazer;
mais vós non sodes i conhocedor.

-Lourenço, vejo-t'agora queixar
pola verdade que quero dizer:
metes-me ja por de mal conhocer,
mais eu non quero tigo pelejar
e teus mesteres conhocer-tos-hei,
e dos mesteres verdade direi:
"ess'é que foi con os lobos arar"!

-Joán García, no vosso trobar
acharedes muito que correger,
e leixade mí, que sei ben fazer
estes mesteres que fui começar;
ca no vosso trobar sei-m'eu com'é:
i ha de correger, per bõa fe,
máis que nos meus, en que m'ides travar.

-Ves, Lourenço, ora m'assanharei,
pois mal i entenças, e te farei
o citolón na cabeça quebrar.

-Joán García, se Deus mi perdón,
mui gran verdade digu'eu na tençón,
e vós fazed'o que vos semelhar.

9 de marzo de 2018

Diego de Andrade

Para fomentar o coñecemento do xogo irmandiños e da historia, INCUDE editou algunha pegatina con persoeiros e lugares implicados na Gran Revolta Irmandiña.
Que che parece a de Diego de Andrade?

5 de marzo de 2018

Dársena

A Dársena e como telón os edificios que hoxe compoñen a imaxe típica da Mariña.

A estampa tradicional da dársena coruñesa estivo sempre protagonizada por embarcacións de pesca, se ben antes do recheo os buques de carga tamén entraban nesta zona tan pegada ás edificacións.

A evolución do espazo portuario debe entenderse dentro do desenvolvemento da propia cidade. Trátase dun bordo artificial que marca o límite entre a cidade e o mar. A comezos do século XX determinouse facer o recheo, que alonxou os barcos dos edificios.

No ano 1906 Eduardo Vila realiza o proxecto da Dársena da Mariña e do Parrote. A dársena non só serviría para protexer as embarcacións menores, senón tamén para eliminar o aspecto insalubre da zona. A obra terminou no 1918.

4 de marzo de 2018

JOÁN SOÁREZ COELHO

JOÁN SOÁREZ COELHO e PICANDÓN

-Vedes, Picandón, soo maravilhado
eu d'En Sordel, [de] que ouço entenções
muitas e boas e mui boos sões,
como fui en teu preito tan errado:
pois non sabedes jograría fazer,
por que vos fez per corte guarecer?
Ou vós ou el dad'ende bon recado.

-Joán Soárez, logo vos é dado
e mostrar-vo-lo-ei en poucas razões:
gran dereit'hei de gaar [muitos] dões
e de seer en corte tan preçado

como segrel que diga: "Mui ben m'es
en cançós e cobras e serventés",
e que seja de falimen guardado.

-Picandón, por vós vos muito loardes,
non vo-lo catarán por cortesía,
nen por entrardes na tafularía,
nen por beverdes nen por pelejardes:
e, se vos esto contaren por prez,
nunca Nostro Senhor tan cortés fez
como vós sodes, se o ben catardes.

-Joán Soárez, por me deostardes,
non perç'eu por esso mia jograría;
e a vós, senhor, melhor estaría
d'a tod'home de segre ben buscardes:
ca eu sei canções muitas e canto ben
e guardo-me de todo falimen
e cantarei, cada que me mandardes.

-Sinher, conhosco-mi-vos, Picandón,
e do que dixi peço-vos perdón
e gracir-vo-l'-ei, se mi perdoardes.

-Joán Soárez, mui de coraçón
vos perdoarei, que mi dedes don
e mi busquedes prol per u andardes.

2 de marzo de 2018

Difusión do xogo

Aos poucos o xogo de INCUDE empeza a difundirse.
Agora mesmo estamos a falar cos organizadores do Asalto ao Castelo de Vimianzo para levar alá unha actividade no mes de xullo.
Agardamos que non sexa a única neste tipo de experiencias. Seguiremos informando.
Tentaremos levar o xogo a todos os recunchos!

26 de febreiro de 2018

Peirao dos Teatros

Vista da zona dos teatros dende o peirao. O peirao do teatro tomaba o seu nome fundamentalmente do Rosalía de Castro, e non tanto do Pardo Bazán que, como ca vimos, tivo unha vida curta.

O teatro que leva o nome de Rosalía de Castro foi un dos primeiros que coma tal se edificou en Galicia,no ano 1838.

No ano 1838 o Concello da Coruña adquiriu o terreo edificable da antiga igrexa de San Xurxo para construír o teatro. As obras finalizaron en 1841 e foi inaugurado como Teatro Novo ou Principal. No 1867 o teatro foi destruído por un incendio, sendo reconstruído ao ano seguinte.

No ano 1909 mudou o seu nome para homenaxear a célebre poetisa.

25 de febreiro de 2018

Cancioneiro

ARNALDO [Arnaut Catalán?] e AFONSO X

-Sénher, adars ie.us venh querer
un don que.m donetz, si vos plai,
que vulh vòstr'almiral esser
en cela vostra mar d'alai.

E si o fatz, en bona fe
qu'a totas las naus que la son
eu les farai tal vent de me,
qu'or anon totas amon (?).

-Don Arnaldo, pois tal poder
de vent'havedes, ben vos vai,
e dad'a vós devía seer
aqueste don; mais digu'eu, ai,
por que nunca tal don deu Rei?
Pero non quer'eu galardón;
mais, pois vo-lo ja outorguei,
chamen-vos "Almiral Sisón".

-Lo don vos dei molt mercejar
e l'ondrat nom que m'avètz mes,
e d'aitan vos vulh segurar
qu'en farai un vent tan cortés;
que mia domna, qu'es la melhor
del mon e la plus avinent,
farai passar a la dolçor
del temps, cum filias alteras cent.

-Don Arnaldo, fostes errar,
por passardes con batarés
vossa senhor a Ultramar,
que non cuid'eu que haja tres
no mundo de tan gran valor;
e juro-vos, par San Vicente,
que non é bon doneador
quen esto fezer a ciente.

23 de febreiro de 2018

Actuación do Rei

Na Idade Media, en todas partes de Europa, e Galicia non era unha excepción, todos os gobernantes tiranizaban aos do estamento mais baixo, obrigados a aguantar e obedecer, fose o seu señor un membro da aristocracia ou relixioso.

Poucas revoltas tiveran existido antes en Europa, polo que os Irmandiños, van ser unha das primeiras, importante pola súa extensión no tempo e castelos derrubados.

Que o rei, Henrique IV, de apoio a irmandade parece ter que ver co pouco que aportaban os nobles galegos á facenda real. E non so non había aporte dos nobres galegos, se non que por riba estes moitas veces poñían trabas a que os impostos das cidades que dependían directamente da coroa chegasen a ela.

Ademais o pobre rei tiña problemas cos seus irmáns, especialmente na época con Alfonso, quen lle discutira o trono, e que morreu en 1468.

19 de febreiro de 2018

Teatro Pardo Bazán

O teatro circo Emilia Pardo Bazán quizá foi o máis importante do seu xénero en Galicia e foi inaugurado en 1903.

Realmente o primeiro nome que se pensou foi do de Concepción Arenal, pero a familia da homenaxeada exeitou esta posibilidade e así lle deron o nome da escritora coruñesa.

Estaba situado no solar que hoxe ocupa a Autoridade Portuaria. Situábase así preto do Peirao de Ferro, un dos sitios de paseo dos coruñeses. Foi un adiantado sobre outros edificios de ocio como A Terraza, do 1905, o Quiosco Alfonso no 1912, o Pavillón de Liño Pérez en 1913 ou o mesmo Atlántico Hotel, en 1925.

Pero un dos seus grandes problemas era a veciñanza do Teatro Principal, chamado dende 1909 Rosalía de Castro. Así a súa viabilidade estivo sempre en mínimos e xa en 1912 pensaron en instalar alí a Escola de Comercio. Mais en 1915 o Concello aprobou a súa demolición.

Deste xeito remataba a curta historia deste edificio.

18 de febreiro de 2018

VASCO PÉREZ PARDAL

VASCO PÉREZ PARDAL

De qual engano prendemos
aquí, non sab'el-Rei parte:
como leva quant'havemos
de nós Balteira per arte;
ca x'é mui mal enganado,
se lh'alguén non dá conselho,
o que ten cono mercado,
se lhi por el dan folhelho.

Balteira, como vos digo,
nos engana tod'est'ano
e non ha mesura sigo;
mais, par fe, sen mal engano,
non terría por guisada
cousa, se el-Rei quisesse
de molher cono nen nada
vender, se o non houvesse.

E somos mal enganados
todos desta merchandía
e nunca imos vingados.
Mais mande Santa María
que prenda i mal joguete
o d'Ambrõa, que a fode.
E ela por que promete
cono, poi-lo dar non pode?

16 de febreiro de 2018

Poucas fontes

Un dos problemas de achegarse á historia dos Irmandiños e a escaseza de fontes. Nesta web tentaremos ir publicando semanalmente algunha curiosidade e dato do proceso, ás veces contrapostos, xa que estas poucas fontes foron obxecto de diverxentes interpretacións.

Os irmandiños fixéronse mais coñecidos cando se deu a coñcer a obra de Vasco de Aponte, "Relación dalgunhas casas e liñaxes do Reino de Galicia", que ainda que foi escrita non moito despois dos feitos, non veu a luz en publicación ata 1872.

A outra fonte principal foi a transcrición do preito Tabera-Fonseca, publicado xa a finais do século XX. O Tabera-Fonseca é un documento único que recolle os testemuños deste periodo.

Sería o desexable contar con máis material de estudo, que permitira anzalizar mellor os feitos.

12 de febreiro de 2018

Miramar

En Riazor existía un xardín cercano á praia, onde eran moi aprezadas as hortensias. O lugar era coñecido como Paseo de Miramar e discurría cerca do chamado Paque de Riazor, onde xogaba o Deportivo.

Os coruñeses tiñan neste espazo un dos seus lugares favoritos para o ocio.

11 de febreiro de 2018

ROI QUEIMADO

ROI QUEIMADO

Don Marco, vej'i eu muito queixar
Don Estevan de vós, ca diz assí
que, pero foi mui mal doent'aquí,
que vos nunca quisestes trabalhar
de o veer, nen o vistes; mais ben
jura que o confonda Deus por én,
se vos esto per casa non passar.

Qual desdén lhi vós fostes i fazer
nunca outr'hom'a seu amigo fez;
mais ar fará-vos ele, outra vez,
se mal houverdes, non vos ar veer;
ca x'é el home que x'ha poder tal,
ben come vós, se vos ar veer mal,
de vos dar én pelo vas'a bever.

Diz que o non guíi Nostro Senhor,
se vos mui ced'outro tal non fezer
(non vos veer quando vos for mester)
poi-lo non vistes; aínd'al diz peior,
un verv'antigo, con sanha que ha:
"Como lhi cantardes, bailar-vos-á",
ca non ha por que vos baile melhor.

9 de febreiro de 2018

O rei implicado

Como xa vimos A Gran Guerra Irmandiña (1467-1469), foi sucesora da chamada Irmandade Fusquenlla que actuara anos antes. Ambos os movementos foron idealizados, entre outros polo historiador Benito Vicetto, de quen xa falaramos e tamén por moitos outros que, interesados en dar a coñecer a vizosa historia do medievo galego, converteron estes deitos en referentes históricos inesquecibles.

Así, no imaxinario popular, xa ten callada a idea desta Revolta fonte á tiranía da nobreza.

Por coincidir en poucos anos coa "doma e castración" de Galicia por parte dos Reis Católicos, ás veces o movemento é tido por un movemento autonomista, cando realmente parece ser que estivo apoiado en todo momento polo rei, como xa contamos, Enrique IV.

5 de febreiro de 2018

Riazor

No 1909 os dous principais clubes coruñeses, Coruña e Deportivo, traballaron na construción dos seus campos de xogo, adiantándose os do Coruña por uns días. O Campo de Eirís foi inaugurado o 9 de maio e os deportivistas anunciaron para o domingo 18 de maio a apertura de Riazor, que foi unha cidade deportiva moi moderna para a época, situada onde actualmente está o Colexio das Escravas. A situación era magnífica e foi unha das causas de que o Deportivo aos poucos se convertese no equipo da maioría da cidade, que tiña un pequeno paseo ata o campo, ensombrecendo ao seu rival local.

Hai que dicir que pouco tardou en producirse a primeira intervención policial no campo; o 14 de xullo nun partido de rivalidade local, suceso acelerou os contactos para crear a Federación Galega.

4 de febreiro de 2018

ROI PÁEZ DE RIBELA

ROI PÁEZ DE RIBELA

Meu senhor, se vos aprouguer,
comendador, dade-mi mia molher;
e, se vo-la outra vez ar der,
dé-mi Deus muita de maa ventura.
Comendador, dade-mi mia molher,
que vos dei, e fazede mesura.

De fazer filhos m'é mester:
comendador, dade-mi mia molher,
e dar-vos-ei outra d'Alanquer,
en que percades a caentura.
Comendador, dade-mi mia molher,
que vos dei, e fazede mesura.

2 de febreiro de 2018

Irmandiños

Realmente existe algunha discusión sobre o propio termo que da nome a esta actividade.
Algúns consideran que o termo é un invento moi posterior, dos séculos afastados daquel no que sucederon os feitos.
Xa sería no século XX cando aparece citada como Revolta Irmandiña.
Xa tivemos ocasión de ver que coetáneamente o nome era o de Santa Irmandade.

29 de xaneiro de 2018

Aliñación do ano 1909.

Na Coruña o Teatro Principal pasou a chamarse Rosalía de Castro e naceu Rodrigo García Vizoso, destacado deportivista. O Club crea o equipo infantil, que desaparecería seis anos máis tarde sen coñecer a derrota.  Ademais coa concesión do título de Real e a entidade pasa a denominarse Real Club Deportivo de la Sala Calvet. Durante un tempo usouse a coroa como único símbolo.

Os dous principais equipos coruñeses, Coruña e Deportivo, traballaron na construción dos seus campos de xogo, adiantándose os do Coruña por uns días. O Campo de Eirís foi inaugurado o 9 de maio e os deportivistas anunciaron para o domingo 18 de maio a apertura de Riazor, que foi unha cidade deportiva moi moderna para a época, situada onde actualmente se atopa o Colexio das Escravas. A situación era magnífica e foi unha das causas de que o Deportivo aos poucos se convertese no equipo da maioría da cidade, ensombrecendo ao seu rival local.

Hai que dicir que pouco tardou en producirse a primeira intervención policial no campo; o 14 de xullo nun partido de rivalidade local. Este suceso acelerou os contactos para crear a Federación Galega.

No Deportivo houbo problemas internos  na directiva, e a pesar de que en boa medida o novo campo logrouse grazas ao esforzo de Fernández Amor, nunha das xuntanzas acordouse iniciar o proceso para independizar ao Club da Sala Calvet. E así desta época temos o primeiro documento oficial no que aparece o nome de Real Club Deportivo sen engadir a Sala Calvet, a pesar de que o cambio legal aínda tardará.

28 de xaneiro de 2018

ROI PÁEZ DE RIBELA

ROI PÁEZ DE RIBELA

Vén un ricome das truitas,
que compra dúas por muitas,
e coz'end'a ua.

Por quanto xi queren nenas,
compra én dúas pequenas,
e coz'end'a ua.


Venden cen truitas vivas,
e compra én dúas cativas,
e coz'end'a ua.

E, u as venden bolindo,
vai-s'en con dúas riíndo,
e coz'end'a ua.

27 de xaneiro de 2018

Miradoiro do Ézaro

Desde o miradoiro do Ézaro temos unha vista panorámica da desembocadura en fervenza do río Xallas, o cabo Fisterra, as illas Lobeiras, o monte Pindo e o encoro de Santa Uxía.

Moi preto do miradoiro atópase o punto de inicio da ruta de sendeirismo cara á cima do Monte Pindo.

O mais salientable é a panorámica sobre o estuario e o tramo final do río Ézaro e a localidade do mesmo nome.

26 de xaneiro de 2018

Desencadeantes

Existíu, por tanto, un sentimento acumulado de agravio, polos males e danos que as vilas e a xente recibían das fortalezas (percibidas como refuxios de malfeitores), tanto de señores e cabaleiros como de prelados, como indican as testemuñas do Preito Tabera - Fonseca:

Danos robos e males. Robo de ombres, personas y en sus vienes, robandoles sus bois y bestias y que les forçaban sus mugeres e fijas e que muchos de los dichos danos se azían ansi de las gentes que en sus casas como en la de las fortalezas.

Por iso a irmandade focalizouse na demolición dos seus refuxios, as fortalezas. A estes determinantes compoñentes emotivos sumábanse as segundas intencións de emancipación da vasalaxe e a liberación de pago de rendas do señor; terminar co sistema de fortificacións construídas entre os séculos X e XV.

25 de xaneiro de 2018

Aforismos de Leonardo

314.- Unha ciencia é tanto máis útil canto máis universalmente poden comprenderse as súas producións; e, ao contrario, o serán menos na medida en que estas sexan menos comunicables.

22 de xaneiro de 2018

Aliñación do Deportivo

Aliñación do Deportivo e 1910. Naquel ano na dous ferroláns enfrontados terán protagonismo; José Canalejas, demócrata e reformista, ao fronte do Goberno e Pablo Iglesias, fundador do PSOE, que conseguiu meter ao seu partido nas Cortes.

O cometa Halley aproximouse á Terra e algúns pensaron que era o fin do mundo, dende logo non na Coruña, onde miles de persoas participaron en festexos similares aos do entroido.

Na cidade foi inaugurado o Mercado da Praza de Lugo e a Imprenta Roel, que na Guerra Civil chegou imprimir billetes e selos. Na cidade vivían unhas 70.000 persoas. Outro suceso salientable foi a voda no Pazo de Meirás de Blanca Quiroga Pardo-Bazán e o militar máis condecorado da súa promoción; José Cavalcanti.

No Torneo da Federación de Fútbol inscribíronse só sete clubs para a fase final en Madrid, pero só acudiron tres; o Barcelona, o Español de Madrid e o Deportivo. Aproveitando a ocasión o Centro Galego organizou unha xornada galega en Madrid, coa nutrida colonia coruñesa. Asistiron o ministro de Estado, García Prieto e o Subsecretario de Gobernación, Fernández Latorre, na súa condición de socios de honra do Deportivo dende 1908, e os deputados coruñeses en Madrid.

Perdéronse os dous partidos. No primeiro desmontouse a portaría do Deportivo e no medio da confusión outorgouse validez a un gol. O segundo encontro perdeuse fronte ao Barcelona, equipo ao que houbo que agardar tanto que a Federación quería eliminalo por incomparecencia pero o Deportivo negouse.

A Directiva do deportivo aprobou o escudo deseñado por Longueira e debuxado por Leandro Álvarez. Ao solitario cinto de cabaleiro engadíaselle o pendón morado da Sala Calvet, e a repetición da coroa na bandeira galega.

21 de xaneiro de 2018

ROI GÓMEZ DE BRITEIROS

ROI GÓMEZ DE BRITEIROS

Joán Fernándiz quer i guerrejar
e non quer vinhas alheas talhar,
mais quer queimar, ca lhi foron queimar
en sa natura ja ua vegada.

E non quer vinhas alh.as talhar,
pero ten a máis da súa talhada.
Per tod'outra guerra os quer coitar
e non quer vinhas alh.as talhar,

mais quer-lhe-la malada esnarigar,
pola súa, que trag'esnarigada.
E non quer vinhas alh.as talhar,
pero ten a máis da súa talhada.

20 de xaneiro de 2018

Ponte Furelos

Ponte medieval sobre o río Furelos, considerado como unha das xoias da arquitectura civil do Camiño, sen dúbida o máis fermoso de todos cuantos hai na ruta francesa ao seu paso por Galicia. Aparece mencionado nos tumbos de Sobrado (XII). No XVIII foi reformado parcialmente.

Mide 50 metros de longo e ten un ancho de 3,7 metros. Está formada por catro arcos de medio punto, desiguais, con paramentos rectos desde os arcos ata os alféizares. O tres pilastras teñen tajamares triangulares augas arriba, e espolones augas abaixo. O perfil do alféizar é apuntado sobre o arco principal.

As roscas dos arcos, os arranques das bóvedas e dos paramentos nas pilastras son de cantaría posiblemente traída de Pambre. Os demais son materiais propios de Melide: os paramentos, o recheo das bóvedas e alféizares son de mampostería, da negra pedra do país que se pode atopar no monte de Melide, fundamentalmente anfibolitas e ultrabásicas.

19 de xaneiro de 2018

Agresividade dos señores como desencadeante

A gran guerra irmandiña de 1467 estivo precedida de múltiples revoltas en certas zonas e localidades. Segundo algúns historiadores, como Carlos Barros Guimeráns, a primeira revolta organizada como Irmandade na Baixa Idade Media galega é a de 1418-1422 en Santiago de Compostela.

A Irmandade Fusquenlla tivo lugar en 1431, con Roi Xordo á fronte, nas terras dos Andrade. Xurdiu máis tarde, en 1451, a "primeira irmandade" nas rías de Pontevedra e Arousa. Despois xurdiron as irmandades da Coruña e Betanzos, seguidas das de Santiago de Compostela, Muros e Noia de 1458.

Agresividade dos señores. 

A nobreza galega vivía un século XV de conflitos e confrontación internas. Á intranquilidade xerada por tal serie de conflitos sumábanse os efectos negativos da epidemia de 1466, así como anteriormente a peste e as malas colleitas, que provocaron ademais unha caída de rendas da nobreza, o que derivou nunha actitude recadadora agresiva para contrarrestar esta diminución.

Entre as vítimas desta rapacidade da nova nobreza encontrábase tamén o clero. Mesmo parte do patrimonio e señoríos de mosteiros e catedrais estaban ocupados ou encomendados en 1467. De feito a Irmandade devolveu á igrexa moitos dos bens usurpados pola nobreza laica.

18 de xaneiro de 2018

Aforismos de Leonardo

313.- Diremos, seica, que as virtudes das herbas, pedras, plantas, non existen porque os homes non as coñeceron? Non, por certo; diremos, así a todo, que elas conservan a súa nobreza, sen a axuda das linguas ou letras humanas.

15 de xaneiro de 2018

Campo de Riazor

Campo de Riazor. Un terreo pantanoso e sen uso foi reconvertido nunha instalación modélica. O 29 de outubro de 1944 inaugurouse o novo estadio de Riazor. O seu arquitecto foi Santiago Rey Pedreira. O partido inaugural xogouse contra o Valencia e o Deportivo perdeu por 2-3. Para o saque de honra chamouse a Virgilio Rodríguez Recuncho, sobrevivente do primeiro equipo do Deportivo. Fixo o saque de honra, tal como fixera cando se inaugurara o vello campo de Riazor. 

A tempada do novo estadio non foi nada ben e o equipo clasificado de último descendeu á segunda división.

O 6 de maio de 1945 o novo campo de Riazor serviu de escenario para un enfrontamento da selección española contra Portugal.

14 de xaneiro de 2018

RODRIGO EANES REDONDO

RODRIGO EANES REDONDO

Suer Fernándiz, si veja plazer,
veste-se ben, a todo seu poder;
e outra cousa lhe vejo fazer,
que fazen outros poucos no reinado:
sempre en verão lhe vejo trager,
e no inverno, çapato dourado.

El se veste e se calça mui ben;
en esto mete el o máis do que ten,
pero nunca lhe vejo menguar ren;
e, como se todo houvesse endoado,
u outros non tragen, a el convén
que traga sempre çapato dourado.

El se veste sempre ben como quer,
e des i, custe o que custar poder,
e non creades quen vos al disser;
e desto mi faço maravilhado:
ca, en inverno e per qual tempo quer,
sempre lhe vejo çapato dourado.

13 de xaneiro de 2018

Lagoa de Sobrado

A lagoa de Sobrado foi construída polos monxes do mosteiro entre os anos 1500 e 1530, represando as augas de varios regatos que forman as fontes do río Tambre. O obxectivo do encoro, aparte de levar auga corrente ás cociñas do mosteiro, era regalos seus prados e movelos seus muíños, incluso en tempos de seca. Un último motivo, non menos importante, era dispor de pesca, especialmente na Coresma. Neste tempo tiñan que absterse de comer carne, e as troitas que criaban na lagoa eran un excelente substituto.

Transcorridos cinco séculos, a lagoa amósase hoxe perfectamente naturalizada. Está bordeada de prados e dun bosque caducifolio de bidueiros, ameneiros, freixos, carballos e sabugueiros. Na auga abonda o ambroíño de río e a espiga de auga, formando extensas masas flotantes no verán. A lámina de auga cobre unha superficie aproximada de 10 hectáreas, con escasas variacións estacionais, e acada un máximo de 4,5 m de profundidade, sendo a media de tan só 1,5 m.

O entorno da lagoa é unha mostra representativa da paisaxe galega atlántica, onde conviven nun relevo suave unha paisaxe en mosaico, os bolos graníticos ocultos na masa forestal, a actividade agrogandeira tradicional e unha natureza silvestre que se amosa a simple vista na lagoa. Aparte de ser unha doa máis no rosario de humidais galegos que facilitan as viaxes das aves migratorias e permiten a súa invernada no noso país, constitúe o arranque do corredor ecolóxico que forma o río Tambre e serve de conexión coa bacía do río Mandeo, que nace a pouca distancia.

Dende 2010 ocúpase dela a Fundación Fragas do Mandeo, como parte da súa dotación fundacional.