ANDRÉS GAOS E O INESPERADO ASUNTO DO HIMNO DO CENTENARIO Podería dicirse, sen medo a errar, que Andrés Gaos nunca tivo a intención de converterse en compositor de himnos patrióticos. De feito, se alguén lle preguntara cando era un mozo de bigote incipiente na Coruña se algunha vez escribiría a banda sonora do centenario da independencia dun país, seguramente tería respondido cun arqueo de cellas e un educado “non me faga rir, bo home”.
E, con todo, aquí estamos.
A historia comeza, como outras boas historias, cun barco e un mal entendido.
Cando o noso Andrés, violinista virtuoso e amante de traxes ben cortados, embarcou cara a Arxentina, a súa intención era clara: conquistar a escena musical porteña, tocar en salóns de luxo e, se era posible, evitar calquera tipo de traballo honesto e esgotador. Pero un pequeno problema burocrático —parece que alguén confundira o seu nome cun certo Andrea Galo, un italiano compositor de marchas militares— fixo que ao desembarcar en Buenos Aires o recibisen non con aplausos, senón cunha delegación oficial, un ramo de flores e un serio cabaleiro con mostacho que lle dixo:
—Señor Gaos, é un honor telo connosco. O país enteiro espera con entusiasmo o seu himno.
Andrés, que acababa de baixar do barco cun violin nunha man e unha certa sensación de mareo, considerou brevemente preguntar o motivo da recepción. Pero había coches agardando, unha posibilidade de cea gratis e, sobre todo, non parecía haber forma educada de dicir “Paréceme que vostede pensa que son outra persoa”.
Así que asubiou con elegancia, meteu o violín baixo o brazo e dixo:
—Pois claro. O himno. Marabilloso.
E foi así como se viu, contra toda lóxica, nun elegante salón cun piano desafinado e varias persoas ben vestidas que agardaban que producise unha oda musical á grandeza da nación arxentina. Andrés fixo o que calquera galego sensato faría nesa situación: pediu viño e comida, fixo tempo e tratou de lembrar todas as melodías que coñecía que soasen remotamente heroicas.
—Non pode ser algo demasiado alegre —pensou— porque un himno debe ter gravidade. Pero tampouco algo demasiado triste, que para iso xa temos a morriña galega.
Durante días, as noticias da súa “composición” espalláronse nos xornais. Damas da alta sociedade acudían a velo traballar, emocionadas co seu talento. Uns poucos políticos discutían se o himno debería incluír referencias a “gloria”, “valentía” e, por algunha razón que ninguén entendía, “a cría do gando bovino”.
Finalmente, unha tarde de inspiración e desespero, Andrés sentou ao piano, pechou os ollos e, nun arrebato de xenialidade ou de puro pánico, creou unha melodía que tiña un aire de maxestade, con suficientes trinos e notas longas para soar digna, e unha certa dozura melancólica que fixo que a sociedade porteña suspirase de emoción.
—Un xenio! —berrou un ministro.
—É coma se captase a alma mesma da Arxentina! —dixo unha señora, secando unha bágoa.
Andrés sorriu e dixo algo intelixente, como “Eeehh… si, claro.”
O himno foi estreado con gran pompa e aclamación. Andrés Gaos foi celebrado, brindaron por el e ofrecéronlle dirixir a Academia de Música Nacional. El, por suposto, aceptou con humildade e deixou que a confusión burocrática seguise o seu curso, evitando calquera situación que implicase marchas militares ou discursos oficiais.
E así foi como un violinista galego, por pura casualidade e un talento excepcional para saír ben parado dos enredos, acabou creando a banda sonora dun centenario que non esperaba celebrar.
(Agardamos leras hai uns días a biografía real de Andrés Gaos).